Çek Cezalarının Durdurulmasına İlişkin Düzenleme
Ticaret Hukuku & Ceza Hukuku - Av. Arb. Ahmet ÖNEN
Son günlerde kamuoyunda çek cezalarının affına ilişkin bir gündem oluşmuş ve merakla yasal düzenleme beklenmiştir. Covid-19 salgını dolayısıyla birçok konuda ve alanda düzenlemeler yapılırken 26 Mart 2020 tarihinde Resmi Gazete Yayımlanan 7226 Sayılı Kanun ile Çek Ceza Sorumluluğuna ilişkin de bir düzenleme yapılmıştır.
Her ne kadar kamuoyu gündeminde ‘’af’’ olarak beklenti ve algı oluşsa da yapılan düzenleme infaz aşamasında olan cezaların durdurulması, belli şartların yerine getirilmesi halinde cezanın tüm sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkması şeklinde bir düzenlemedir. Konuyu biraz daha detaylı olarak izah edecek olursak;
5941 Sayılı Çek Kanunu’ nun Ceza sorumluluğu, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı başlıklı 5. Maddesinde;
‘ ’Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarı, (…) az olamaz…’’ şeklinde cezai hüküm içeren bir düzenleme mevcuttur.
Kararın kesinleşmesiyle birlikte; sanık hakkında infaz savcılığı tarafından bir ödeme emri düzenlenmekte, yasal süreler ve şartlar dâhilinde adli para cezasının ödenmesi beklenmektedir. Adli para cezası, süresi içinde ödenmediği takdirde hapis cezasına dönüşmekte ve adli para cezasının gün karşılığı olacak şekilde ceza infaz kurumunda hapis cezası olarak infaz edilmektedir.
İlgili kanun hükmüne göre cezanın durdurulması belirli şartlara bağlanmıştır;
- Öncelikli olarak ‘’karşılıksızdır’’ işlemi 24.03.2020 tarihinden önce gerçekleşmiş olmalıdır.
- Eğer suç tarihi belirtilen tarihten önce ise infaz durdurulmakta ve hükümlüye çek bedelinin ödenmeyen kısmının onda birini alacaklıya ödemek için 3 aylık bir süre verilmektedir.
- Kalan kısmın ödenmesi için ise 3 aylık sürenin bitiminden itibaren ikişer ay arayla 15 taksitte ödeme imkânı sunulmaktadır.
- Ödemelerin bu şekilde yapılması halinde ceza mahkûmiyetinin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilecektir.
Ancak; infazın durduğu tarihten
itibaren en geç 3 ay içinde, ödenmeyen çek bedelinin onda birinin ödenmemesi ya
da bu kısım ödense bile, taksitlerden biri süresi içinde ilk defa ödemez ise bu taksit,
sürenin sonuna bir taksit olarak eklenecek fakat kalan taksitlerden biri daha
ödenmediği takdirde alacaklının şikâyeti üzerine hükmün infazına devam
olunacaktır.
Sonuç olarak; ticari hayatın gereklilikleri içinde çek yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Çeki diğer kıymetli evraklardan ayıran bir özelliği ise hukuki sorumluluğun yanı sıra karşılıksız çıkması halinde cezai sorumluluğunun da bulunmasıdır. Bir çekle ilgili karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişi İcra Ceza Mahkemesinde sanık sıfatıyla yargılanmakta ve adli para cezasına mahkum olmaktadır.
7226 Sayılı Yasa ile Çek Kanunu’ na getirilen geçici madde hükmü, bu eylemden dolayı mahkûm olmuş ve büyük ihtimalle ticari hayatı da zora girmiş kişiler için bir şans daha getirmekte, verilen süreler dâhilinde şartların yerine getirilmesi ile cezanın tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına olanak sunmaktadır. Ama en nihayetinde şartlar sağlanmaz ise infaz kaldığı yerden devam edecektir. Düzenleme, bu niteliği ile bir aftan ziyade, kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü sonrası, infaz aşamasına geçilmiş olan karşılıksız çek düzenleme suçuna ilişkin olarak keşideci mahkûma yeniden bir şans verilmesi, belirli vade ve şartlarda alacaklıya yapacağı ödeme ile cezanın tüm sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkması şeklinde bir düzenlemedir.